Nghị định 243/2026: Được bán 50% điện dư — nhưng hãy đọc kỹ phần giá trước khi tính toán

Cuối tháng 6/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 243/2026/NĐ-CP, sửa hai nghị định xương sống của ngành là Nghị định 57 và 58, hiệu lực ngay từ ngày ký. Nhiều trang tin giật tít "cho bán 50% điện dư" như một món quà lớn. Đúng, nhưng chưa đủ — và phần thiếu mới là phần quyết định túi tiền của bạn.

Cái được: trần bán điện dư tăng từ 20% lên 50%

Hệ thống điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu giờ được bán tối đa 50% sản lượng điện dư lên lưới, thay cho mức 20% cũ. Với nhà xưởng nghỉ cuối tuần — mái vẫn phát điện trong khi không ai dùng — phần điện trước đây bỏ phí giờ thành tiền. Đó là thay đổi thực chất, không phải trang trí.

Cái cần đọc kỹ: giá bán chỉ 844,8 đồng/kWh

Giá mua điện dư không theo cơ chế FIT cũ, mà bằng giá điện thị trường bình quân năm trước — năm 2026 là 844,8 đồng/kWh. Đặt cạnh giá bạn đang mua từ lưới: bậc 5 sinh hoạt 3.350 đồng, giờ cao điểm sản xuất 5.422 đồng. Bán ra chưa bằng một phần ba mua vào.

Nói thẳng: ai đang tính "lắp thật to để bán điện" sẽ thất vọng. Con số 50% nghe hào phóng, nhưng với đơn giá đó, phần bán lên lưới chỉ là khoản thu phụ. Chính sách được thiết kế có chủ đích như vậy — nhà nước muốn bạn lắp để tự dùng, không muốn tái diễn phong trào lắp ồ ạt để bán như thời FIT.

Ai hưởng lợi thật, ai không

Hưởng lợi rõ: hộ và doanh nghiệp có phụ tải ban ngày lớn, hệ thống thỉnh thoảng dư — phần dư giờ được trả tiền thay vì mất trắng. Hưởng lợi vừa: nhà xưởng nghỉ cuối tuần, lượng điện dư đều đặn. Gần như không thay đổi gì: ai định đầu tư hệ thống vượt xa nhu cầu sử dụng — bài toán đó vẫn lỗ như trước, nghị định mới không cứu được.

Nghị định 243 còn một điểm ít được nhắc: mở cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) cho các đơn vị bán lẻ điện trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất — đáng chú ý với doanh nghiệp sản xuất cần chứng minh dùng điện sạch.

Điều kiện để được bán: giấy tờ phải sạch

Muốn bán điện dư hợp pháp, hệ thống phải hoàn tất thủ tục thông báo, đăng ký đấu nối theo quy định. Hệ thống "lắp chui" không đủ điều kiện — và từ 25/5/2026 còn bị phạt theo Nghị định 133. Ai đã lắp từ trước mà chưa rõ tình trạng pháp lý của hệ nhà mình, nên kiểm tra lại trước khi kỳ vọng khoản thu này.

Tóm gọn: Nghị định 243 làm khung pháp lý ổn định và công bằng hơn — tiến bộ thật. Nhưng đừng để con số 50% đánh lừa: giá trị của điện mặt trời năm 2026 vẫn nằm ở lượng điện bạn tự dùng, không nằm ở lượng điện bán đi. Tính toán dựa trên phụ tải thật của mình, không dựa trên tít báo.

Chưa biết phụ tải nhà mình ra sao? Một buổi khảo sát với đơn vị lắp đặt có nghề sẽ trả lời chính xác — và buổi khảo sát tử tế thì thường miễn phí.