"Mái nhà tôi không hướng Nam" — Đừng vội gạch tên điện mặt trời, đọc cái này đã

Không ít người tự loại mình khỏi cuộc chơi điện mặt trời chỉ vì một câu nghe được ở đâu đó: "Mái phải hướng Nam mới lắp được." Nhà ống đô thị Việt Nam thì bạn biết rồi — mái quay hướng nào là do... con đường quyết định, chẳng ai hỏi mặt trời.

Tin tốt: câu "phải hướng Nam" chỉ đúng một phần ba. Phần còn lại như sau.

Vì sao hướng Nam được phong "hướng vàng"?

Việt Nam nằm ở Bắc bán cầu, mặt trời di chuyển chếch về phía Nam — nên mái hướng Nam hứng được nhiều nắng nhất tính cả năm, đặc biệt mùa đông khi mặt trời xuống thấp. Nếu nhà bạn có mái Nam thoáng đãng: chúc mừng, cứ thế mà lắp.

Nhưng "nhiều nhất" không có nghĩa các hướng khác là "vứt đi". Chênh lệch sản lượng giữa mái Nam và mái Đông hoặc Tây thường chỉ ở mức chấp nhận được — hoàn toàn không phải chuyện "được ăn cả, ngã về không" như lời đồn.

Đông–Tây: kẻ bị đánh giá thấp một cách oan uổng

Mái Đông đón nắng sáng, mái Tây gánh nắng chiều. Lắp cả hai mặt Đông–Tây tạo ra đường phát điện trải dài từ sáng tới chiều muộn — thay vì dồn cục vào giữa trưa như mái Nam.

Và đây là điểm ít ai nói: với người dùng điện tự tiêu thụ (tức tất cả chúng ta thời hậu-FIT), đường phát "trải dài" đó nhiều khi hợp nhịp sinh hoạt hơn cả mái Nam. Điện trưa dư thừa bán rẻ 844,8 đồng/kWh; điện sáng sớm chạy máy giặt và điện chiều muộn gánh điều hòa mới là điện "ăn tiền". Mái Nam thắng về tổng sản lượng; mái Đông–Tây nhiều khi thắng về giá trị mỗi kWh. Ở Úc, nơi thị trường điện mặt trời trưởng thành trước ta cả thập kỷ, lắp Đông–Tây từ lâu đã là chuyện thường ngày.

Hướng duy nhất thật sự nên tránh: chính Bắc. Và kể cả vậy, "gần Bắc" khác "chính Bắc" — cứ để bản khảo sát phán, đừng tự kết án mái nhà mình.

Góc nghiêng: mỗi miền một con số

Nguyên tắc chung là nghiêng theo vĩ độ: miền Nam nắng cao quanh năm chỉ cần 10–15°, miền Bắc nên 30–40° để đón mặt trời thấp mùa đông. Mái sẵn có không đúng độ nghiêng lý tưởng? Đa số trường hợp cứ lắp áp theo mái — sản lượng hụt chút ít nhưng tiết kiệm được giàn khung nâng, tính ra vẫn lời. Riêng mái bằng thì làm giàn nghiêng chuẩn ngay từ đầu, tiện cả thoát nước lẫn tự làm sạch.

Kết: đừng đoán, hãy đo

Hướng mái, góc nghiêng, bóng che từ nhà bên — ba thứ này ngày nay được phần mềm mô phỏng tính ra sản lượng dự kiến chính xác đến từng tháng, dựa trên dữ liệu bức xạ thật của khu vực bạn. Một buổi khảo sát nghiêm túc trả lời dứt điểm câu "mái nhà tôi có đáng lắp không" — bằng con số, không bằng cảm giác.

Mái không hướng Nam chưa bao giờ là án tử của điện mặt trời. Án tử duy nhất là quyết định dựa trên lời đồn thay vì bản đo đạc.